Inside out; over emoties en demonen bij mensen en organisaties

Met dochterlief naar de film Inside Out geweest, waarin de emoties van een meisje de hoofdrol speelden. Plezier, Verdriet, Angst, Afkeer en Woede stonden gezamenlijk voor de taak om het controlepaneel in het hoofd van het meisje zo goed mogelijk te bedienen. Soms schoot  er eentje helemaal door, maar door goede samenwerking kwam het  in het hoofd en het leven van het meisje allemaal weer op z’n pootjes terecht.

Leuke film om wat meer inzicht in het innerlijke leven van de mens te krijgen. En de film zorgde ook voor het bespreekbaar maken van emoties bij dochter en mijzelf.  Enthousiast geworden over het filmconcept, vraag ik me af of een dergelijke film ook goed kan werken om een ander ‘innerlijk leven’  fenomeen inzichtelijk te maken; dat van demonen (of draken, of iedere andere naam voor  vast geklonterde emoties die een soort eigen leven leiden).

Daar waar emoties meestal makkelijk herkenbaar zijn, zijn demonen juist erg goed in het zich verstoppen. Vaak zijn demonen – neem bijvoorbeeld jaloezie, of betweterigheid, of superioriteit, of onzekerheid, of nog andersoortige draken –  onherkenbaar voor degene die ze bezit. En juist heel herkenbaar – en lastig – voor de omgeving.

De enige oplossing die ik ken om met m’n eigen demonen om te gaan is absolute eerlijkheid. Echt opmerken als ik die steek van jaloezie voel, werkelijk stilstaan bij mijn hoogmoed, of  het juist mezelf klein voelen. En daar dan op blijven focussen, als een ‘single pointed meditation’. Erbij blijven, erbij blijven en erbij blijven, dat is het enige dat telt. In absolute eerlijkheid me helemaal in het onderliggende gevoel dompelen. Na een tijdje is te merken dat dit gevoel verandert, als het ware minder vast komt te zitten. De demoon is af aan het brokkelen, en lost mogelijk – uiteindelijk – beetje bij beetje  op. Aandacht en het naar je bewustzijn brengen is fataal voor je demonische kanten.

Op organisatieniveau spelen emoties natuurlijk ook een grote rol, net als demonen. Als in de organisatie de emoties van medewerkers in balans zijn en goed samenwerken, is dit erg menselijk en daarmee wenselijk op de werkplek. Het zorgt voor plezier, en ook voor verdriet, of woede, of angst, alles wat het werkende leven variatie en diepgang geeft. Als ze echter vast geklonterd raken en demonische trekken vertonen, kan ongewenst gedrag ontstaan. Dit kan variëren van pesten, discriminatie, frauderen, maar ook blasé, minachtend  gedrag richting anderen. Je kunt dit alles ook beschrijven in termen van organisatiecultuur.  In een negatieve cultuur worden demonische gedragingen geen halt toe geroepen. Er heerst geen taboe om je schaduwkanten uit te leven.

Net als bij mensen is het in organisaties ook zo dat demonen niet goed tegen het licht kunnen; ze gedijen nu eenmaal beter in een afgesloten, bedekte omgeving. Wat helpt om demonisch gedrag op het werk aan het licht te brengen is ook hier: absolute eerlijkheid. Eerlijk kijken naar hoe het gaat op de werkplek. Dit kan door bijvoorbeeld metingen als een medewerkerstevredenheidsonderzoek, maar vooral door rondlopen, rondkijken, gesprekken voeren, interesse tonen in hoe het echt met iedereen gaat. Eerlijkheid in het feedback geven, het elkaar  aanspreken,  zeggen wat je vindt en voelt, hoe moeilijk dit ook is. Eerlijkheid en openheid, ook door bijvoorbeeld buitenstaanders toe te laten en hun reactie te peilen.  Deze eerlijkheid wordt ook wel een open cultuur genoemd, en deze brengt licht op de werkplek, letterlijk en figuurlijk.

Naast eerlijkheid is duidelijkheid ook van groot belang om demonisch gedrag te keren. Duidelijk besluiten dat je het niet wilt! Een krachtig besluit dat er geen misstanden getolereerd worden. Helder zijn over welk gedrag wel en welk gedrag niet getolereerd wordt.   Ook dient het duidelijk te zijn, voor iedereen, wat te doen bij ongewenst gedrag en bij wie je terecht kunt.  En als er blijk is van misstanden, wordt er vastberaden gehandeld door erbij te blijven, erbij te blijven en erbij te blijven. Net zolang totdat die vastgeklonterde cultuur begint af te brokkelen en er nieuw gedrag aan het licht kan komen.

Mensen en organisaties, in beiden zijn emoties en demonen aanwezig. Door aandacht en bewustwording kunnen de demonen bevrijd worden tot weer bewust ervaren emoties. Een makkelijk toegankelijke film `a la Inside Out die spotlights op demonen zet, kan hier zeker bij helpen.  Eenmaal weer tot behapbare proporties teruggebracht, kunnen we meer genieten van onze emoties, die het leven en werken swung, kleur en afwisseling en diepte geven.