Aandacht

Een mooie invalshoek voor het verkennen van aandacht biedt een artikel van IVN over aandacht en natuur.  Het artikel gaat over de invloed van groen – van natuur – op de menselijke hersenen. En hierin blijkt aandacht een centrale rol te spelen. IVN (Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid) heeft een literatuurstudie laten verrichten naar aandacht en natuur; Mark Mieras, natuurkundige en wetenschapsjournalist en boekauteur gespecialiseerd in hersenontwikkeling, verzamelde feiten en cijfers omtrent de invloed van natuur op de hersenen.

Uit dit onderzoek blijkt dat het menselijke aandachtssysteem een sleutelrol speelt. Als mensen in de natuur verkeren  worden hun hersenen niet blootgesteld aan het bombardement van aandachtsprikkels dat in onze verstedelijkte omgeving meestal een feit is.  Dit effect is zelfs al meetbaar als mensen alleen al groen om zich heen zien, bijv. de top van een boomkruin, een natuurfoto of een poster van een bos. Dit is de Attention Restoration Theory. Deze theorie stelt dat aandacht een poort is waar alle ervaringen doorheen moeten voor we er betekenis aan kunnen geven. En dit betekenis geven aan is een ingewikkeld proces, waarbij informatie vanuit het hele brein moet worden samengebracht. Dit doet een zwaar beroep op de capaciteit van de hersenen. Daarom is aandachtspoort nauw en dus is het er dringen.

Er zijn blijkbaar 2 aandachtssystemen. 1 systeem laat zich sturen door prikkels van buiten (geluiden, kleuren, bewegingen) en trekt als het ware onvrijwillige aandacht. Dit aandachtssysteem proberen slimme reclamemakers dus steeds te bespelen en manipuleren. Het andere systeem is de gerichte (executieve) aandacht en dit geeft gestalte aan onze innerlijke plannen en doelen. Dit systeem speelt een belangrijke rol bij leren.

In een stedelijke omgeving wordt er een sterk appèl gedaan op de onvrijwillige aandacht. Gerichte aandacht moet hard werken om de aandacht telkens weer terug te halen en dit doet een zwaar beroep op o.a. de reserves voor de neurotransmitter dopamine. Als de accu leeg raakt moet de gerichte aandacht nog harder werken. Het werkgeheugen loopt terug, zelfbeheersing wordt lastiger en verleiding tot bijv. snoepen wordt lastiger te weerstaan.

Het Reflectie netwerk (default mode netwerk) gebruik je om na te denken over jezelf en anderen én om nieuwe kennis met bestaande te integreren. Dit netwerk heeft als eigenschap dat het actief wordt als in de hersenen geen andere activiteiten om voorrang vragen. Als  onvrijwillige aandacht de hersenen bezet houdt, staat reflectienetwerk op een laag pitje. Reflectie speelt een sleutelrol in het oplossen van sociale stress. En dat reflectie belangrijk is wisten ze vroeger al; Ora Et Labora (de kloosterregel van Benedictus ; `bid en werk`, vrij vertaald naar werk en reflecteer / contempleer)

Voor de overbelaste geest is een natuurlijke omgeving als een vluchtheuvel. Bomen en planten zijn prikkelarm en roepen een milde fascinatie op. En fascinatie dient de onvrijwillige aandacht.

Ik ben geen hersenspecialist maar het zou me niets verbazen als het 2de aandachtscentrum, dat van de gerichte aandacht, ook veel met genegenheid te maken heeft. Ik herken zelf, als ik ontspannen ben en relaxed de omgeving én hetgeen in mijzelf speelt kan opnemen, dat ik dan makkelijk affectie voel. Ik bemerk dan een milde tevredenheid, een spontane blijdschap met datgene wat ik om me heen zie gebeuren én met mezelf. Ik ervaar dan een gevoel van liefde. En ik vind het zeer herkenbaar dat de natuur daar een belangrijke katalysator voor is. Ik vind het prachtig kloppend dat natuur bijdraagt aan aandacht en aan het gevoel van liefde.  Als we deze ‘default’  attitude eens standaard mee konden nemen in ons werk…..wat zou de wereld er dan een stuk mooier uitzien.

 

Ps. Ik ga er eens op letten, als ik in een overprikkelde omgeving of  bui ben, of ik dan de natuur als vluchtheuvel kan gebruiken om in mijn ander aandachtscentrum ‘terecht te  komen ‘.

https://www.ivn.nl/groen-doet-goed/onderzoek

https://www.ivn.nl/sites/ivn/files/nieuwsberichten/attachments/IVN%20Beetje%20natuur%20grote%20invloed_Literatuurstudie_Factsheet.pdf