“Alles ging daarna veel makkelijker”

Sociaal innovatie experiment  ‘Mentale vaardigheden training’ bij BrabantZorg
Een half uurtje tijdens het werk

Wat gebeurt er als een aantal teamgenoten, tijdens werktijd, in een periode van een paar maanden diverse keren een half uurtje lang hun aandacht training, mediteren en ontspannen? Dat was de vraag die we hebben willen beantwoorden in een sociaal innovatie experiment bij BrabantZorg  met 2 teams van medewerkers in een verzorgingstehuis. Ik had het voorrecht dit experiment te mogen begeleiden. 11 personen deden mee  en kregen gedurende zo’n 3 maanden zo’n 16 keer de gelegenheid om tijdens werktijd een half uur bijeen te komen.  Dit half uur bestond uit het onderzoeken en trainen van aandacht, stilte en ontspanning. Verschillende aandachts- en ontspanningsoefeningen werden uitgeprobeerd. We noemden het experiment: Training mentale vaardigheden.

Lastig, aandacht voor jezelf in te plannen

De bijeenkomsten werden wisselend bezocht, soms waren we met z’n achten, soms met z’n vijven en soms ook met nog minder. Het bleek in de praktijk  lastig te zijn voor de medewerkers om de zorg voor de bewoners voor een half uurtje los te laten, ook al was er vervanging geregeld.  En daar zit natuurlijk precies het gevaar voor medewerkers, – niet alleen in de zorg- die erg gecommitteerd en begaan zijn met hun werk en cliënten/klanten en zichzelf op de laatste plaats zetten. Het feit dat het allemaal vrouwen waren speelt misschien ook een rol? Wij vrouwen kennen volgens mij ook een soort ‘voorprogrammatie’ in het alert zijn op de noden van anderen. En hieraan (zo snel mogelijk) te willen voldoen is voor mezelf vaak een eerste reflex, ongeacht m’n eigen behoeftes. Echt helemaal aandacht besteden aan mezelf, terwijl er om me heen nog tal van onvervulde behoeftes zijn, dat vind ik niet makkelijk. En dit was ook te merken bij de medewerkers aan dit experiment. Sommigen kwamen juist van huis, tijdens hun vrije tijd, om mee te doen en anderen kwamen na hun dienst . Dit leek soms makkelijker te zijn dan het half uurtje dat al voor de training was vrij geroosterd ook daadwerkelijk te nemen.

Effecten

Uit de evaluaties bleek dat de meeste deelnemers, met uitzondering van 1 deelneemster die neutraal was, positieve effecten hebben ondervonden van de aandachtstraining. De ontdekkingen waren ook heel persoonlijk; voor de een was het vooral het fysiek ervaren hoe het is om ontspannen te zijn. Dus zo voelt ontspanning…. dat was de eyeopener voor haar. Voor de ander was het een moment voor zichzelf te mogen nemen. En voor weer een ander was het het hoofd leeg maken en daarna beter kunnen prioriteren. Wat mij het meest raakte was een terloopse opmerking van een deelneemster die zei dat na deelname een trainingssessie (’s ochtends van 11 tot half 12) “het wel leek alsof alles makkelijker ging als ik avonddienst had. Dan dacht ik: wat is er eigenlijk anders dan anders? Niks eigenlijk, maar alles loopt veel makkelijker, alsof ik nog nadrijf op de ontspanning van Mentale vaardigheden”, zo waren ongeveer haar woorden.

Borging? Gewoontevorming

De grote vraag is natuurlijk hoe deze effecten gewaarborgd kunnen  worden. De training heb ik zo ontwikkeld dat deze bestond uit korte oefeningen die tijdens werktijd in een paar minuten toegepast kunnen worden; éénpuntsgerichte concentratie-oefeningen, aandachtsoefening via geluid, loopoefening, etc. En in de nabesprekingen hebben we steeds onderzocht wat er met je aandacht gebeurt tijdens de oefeningen. Want dat was het uiteindelijke doel, om (weer) de baas te worden over waar je aandacht naar toe gaat.

Toch weet ik uit ervaring dat, als je weer in je normale context terug bent  en het helemaal zelf moet doen, het heel lastig kan zijn om oefeningen vol te houden. Een belangrijke aanbeveling was dan ook om op één of andere manier ‘mentale vaardigheden’ te blijven agenderen. In het team, onder elkaar, of zelf, zodat het alert blijven op de eigen aandacht & ontspanning ‘top op mind’ blijft. En uit eigen ervaring ken ik ook de kracht van herhaling en gewoontevorming. Hopelijk was de duur van dit experiment voor de deelnemers lang genoeg, zodat ze gewoontes hebben kunnen ontwikkelen om een goede balans in hun werk aan te brengen. Een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning, tussen gerichte en vrije aandacht, tussen aandacht voor het werk & cliënten en aandacht voor zichzelf. En te ontdekken dat dit niet een kwestie van of-of is, maar dat dit ook tegelijkertijd kan.  Al is dit laatste voor mijzelf nog een kwestie van continue training.

Ontspanning als belangrijkste waarde

Voor mijzelf was dit een heerlijk traject om te doen; steeds een half uurtje ontspanning en meditatie in het werk als werk aanbieden. Het ‘verplichtte’  mij ook om ontspannen te werken en relaxation weer helemaal als belangrijke waarde naar voren te halen en drukte los te laten. Juist omdat dit niet altijd lukte werd ik maar weer eens met m’n neus op de feiten gedrukt: het is enorm belangrijk om ontspanning echt op de eerste plaats te zetten. Vandaaruit kan de rest ontstaan, en in tijden van drukte, ook weer een extra tandje worden bijgezet. En daarna niet vergeten weer terug te schakelen naar de ontspanningsmodes.

Eindverslag Mentale vaardigheden BrabantZorg